Σε αυτήν την ενότητα επιχειρήθηκε η καταγραφή των παραδοσιακών φαγητών της Μυρίκης, τα οποία αποτελούν μέρος της γαστρονομικής ταυτότητας του χωριού. Παρόλο που σήμερα πια δεν μαγειρεύονται καθημερινά, καταγράφονται εδώ για να διατηρηθεί η μνήμη τους και να αποτυπωθούν οι γεύσεις που συνδέονται με την ιστορία και τις συνήθειες των κατοίκων.
Καθημερινά φαγητά
Χαμοκούκι – Κραμποκούκι
Ανακάτευαν το καλαμποκίσιο αλεύρι με ζεστό νερό και λίγο αλάτι. Τη ζύμη που δημιουργούνταν, την άφηναν για λίγο σε ζεστό μέρος να φουσκώσει και τη σκέπαζαν με ζεστή στάχτη και αναμμένα κάρβουνα. Αν ήθελαν να πάρει χρώμα, την κάλυπταν με σάλωμα. Όταν όμως η νοικοκυρά δεν άφηνε τη ζύμη να φουσκώσει και την έβαζε κατευθείαν στη γάστρα, τότε το φαγητό λεγόταν Κραμποκούκι.
Μαμαλίγκα
Οι νοικοκυρές έβαζαν την κατσαρόλα στη φωτιά, γέμιζαν νερό και έριχναν λίγο αλάτι. Μόλις άρχιζε να κοχλάζει, σιγά σιγά έριχναν μέσα το καλαμποκίσιο αλεύρι, προσέχοντας να μη σβολιάσει. Καθώς το αλεύρι φούσκωνε και γέμιζε η κατσαρόλα, σχηματιζόταν στην επιφάνεια ένας μικρός σωρός. Τότε, με τον πλάστη, άνοιγαν μια τρύπα στο κέντρο, για να περάσει το νερό και να βράσει καλά και από μέσα το μείγμα. Όταν πια το αλεύρι είχε βράσει όπως έπρεπε, το στραγγίζανε και το ανακάτευαν ξανά με τον πλάστη, μέχρι να γίνει λείο και μαλακό. Στο μεταξύ, στο τηγάνι είχαν ήδη κάψει λίγο λάδι με ψιλοκομμένο κρεμμυδάκι, που μοσχοβολούσε σε όλο το σπίτι. Εκεί μέσα πρόσθεταν το μείγμα και συνέχιζαν το ανακάτεμα, μέχρι να δέσει καλά και να πάρει χρώμα. Ήταν ένα απλό φαγητό, μα γεμάτο νοστιμιά και μνήμες από άλλες εποχές.
Κουρκούτη
Σε ένα μεγάλο, βαθύ τηγάνι έβαζαν νερό με λίγο αλάτι και μόλις άρχιζε να βράζει, ρίχνανε σιγά σιγά το καλαμποκάλευρο, ανακατεύοντας συνεχώς για να μην σβολιάσει. Στο τέλος πρόσθεταν και λίγο γάλα, συνήθως κατσικίσιο, για να γίνει πιο νόστιμο και μαλακό.
Ένας άλλος τρόπος ήταν να ζεστάνουν πρώτα λίγο λάδι στο τηγάνι, για να μην κολλήσει, και πριν αρχίσει να βράζει, να ρίχνουν σιγά σιγά από μια κούπα καλαμποκάλευρο που το είχαν ανακατέψει καλά με νερό και τριμμένο τυρί. Έτσι γινόταν πιο πλούσιο και πιο χορταστικό.
Κατσαμάκι
Τσιγαρίζανε σε ένα μεγάλο τηγάνι κρεμμύδι με λάδι ή χοιρινό λίπος και πρόσθεταν λίγο νερό και αλάτι. Μόλις άρχιζε να βράζει, ρίχνανε μέσα καλαμποκάλευρο και τσιγαρίθρες. Το ανακάτευαν με ξύλινο κουτάλι μέχρι να γίνει μια πηχτή, κιτρινωπή μάζα.
Ένας άλλος τρόπος ήταν να βάλουν στον τέντζερη νερό και αφού βράσει, να ρίξουν αλάτι και καλαμποκάλευρο, ώσπου να γίνει μια θολή μάζα. Μετά πρόσθεταν καβουρδισμένο κρεμμύδι μέσα σε μπόλικο λάδι.
Φαγητά κατσαρόλας και ζυμαριού
Μπιρμπελόνια
Ανακάτευαν αλεύρι με νερό και έφτιαχναν μια ζύμη, την οποία έκοβαν σε μικρά κομματάκια. Παράλληλα, καβούρδιζαν ψιλοκομμένο κρεμμυδάκι με λίγο λάδι μέσα στον τέντζερη. Όταν μύριζε και γυάλιζε το κρεμμύδι, πρόσθεταν νερό και αλάτι. Μόλις το νερό άρχιζε να βράζει, έριχναν μέσα τα κομμάτια της ζύμης και τα άφηναν να βράσουν για λίγο. Όταν φούσκωναν και μαλάκωναν, το φαγητό ήταν έτοιμο για σερβίρισμα.
Φαγητά με τυρί, αυγό και χόρτα
Πλαστός
Σε ένα μεγάλο ταψί τοποθετούσαν διάφορα ψιλοκομμένα λαχανικά, ανακατεμένα με αυγά, τυρί και βούτυρο ή λάδι, ανάλογα με το τι είχε το σπίτι. Από πάνω έριχναν έναν αλατισμένο χυλό από καλαμποκάλευρο και λάδι και το μείγμα το έψηναν στη γάστρα, ώσπου να ροδίσει και να μοσχοβολήσει όλη η αυλή.
Κλωτσοτύρι τηγανητό – Σουρλάγκος
Σε ένα μικρό τηγανάκι έριχναν τα χτυπημένα αυγά, τα ανακάτευαν με λίγο νερό, αλάτι και κλωτσοτύρι και τα τηγάνιζαν ώσπου να ψηθούν και να ροδίσουν.
Αναβατή
Στο ταψί έριχναν διάφορα χόρτα και λάχανα ψιλοκομμένα, ανακατεμένα με τυρί, αυγά, λίγο βούτυρο ή λάδι, λίγο νερό, αλάτι και καλαμποκάλευρο. Με τα χέρια τους το δούλευαν σιγά σιγά, ώσπου το μείγμα απλωνόταν ομοιόμορφα και κάλυπτε όλο το ταψί. Πάνω-πάνω πρόσθεταν μερικά κομματάκια βούτυρο για νοστιμιά και άρωμα. Έπειτα, έβαζαν το ταψί μέσα στη γάστρα για να ψηθεί σιγά.
Εορταστικά φαγητά
Υπήρχαν επίσης και κάποια φαγητά που δεν τα έφτιαχναν συχνά αλλά συνόδευαν γιορτές και χαρές. Τα εορταστικά φαγητά τα ετοίμαζαν συνήθως σε γιορτές, σε οικογενειακές συγκεντρώσεις ή στις μέρες των πανηγυριών.
Κεφαλόπιτα
Οι γυναίκες τότε άνοιγαν με μεράκι τέσσερα φύλλα, λεπτά και καλοδουλεμένα και τα άπλωναν προσεκτικά μέσα στο ταψί. Ανάμεσα στα φύλλα σκόρπιζαν τραχανά και μικρά κομμάτια κρέας για περισσότερη γεύση και νοστιμιά. Στο τέλος, έριχναν στην πίτα ζωμό από κεφάλι χοίρου, για να γίνει πιο νόστιμη και μυρωδάτη. Την πίτα αυτή συνήθιζαν να τη φτιάχνουν τις μέρες μετά τα Χριστούγεννα, τότε που στα σπίτια υπήρχε ακόμα το κρέας από το σφαχτό της γιορτής.
Χλωρόπιτα
Η χλωρόπιτα φτιαχνόταν με φρέσκο, μισοστραγγισμένο τυρί, το οποίο ανακάτευαν με καλαμποκίσιο αλεύρι. Στο μείγμα πρόσθεταν λίγο αλάτι και το έριχναν σε ταψί αλειμμένο με βούτυρο, χωρίς να βάλουν φύλλα. Ψηνόταν στη γάστρα και γινόταν αφράτη και μυρωδάτη. Ήταν το συνηθισμένο φαγητό των βοσκών τη μέρα της Ανάληψης, τότε που γύριζαν από τα βουνά και μοιράζονταν όλοι μαζί το φαγητό.
Γλυκά και γρήγορες λιχουδιές
Εκτός από τα φαγητά, είχαν και τότε γρήγορα σνακ, μικρές λιχουδιές της στιγμής. Αν ήθελαν κάτι γλυκό, έτρωγαν ψωμί βρεγμένο, πασπαλισμένο με λίγη ζάχαρη ή ψωμί αλειμμένο με τον αφρό από βρασμένο βύσσινο. Άλλες φορές έφτιαχναν τηγανίτες και τις πασπάλιζαν κι αυτές με ζάχαρη. Φυσικά, υπήρχαν και τα πιο επίσημα γλυκά, όπως το γαλακτομπούρεκο, ο μπακλαβάς, το παντεσπάνι και η καρυδόπιτα που τα έφτιαχναν κυρίως σε γιορτές και χαρές.
Το παρόν κείμενο βασίζεται στο βιβλίο του Ι. Σακκά, Το χωριό μου Μυρίκη μέσα στα απόρρηκτα και δενδροσκεπή ευρυτανικά βουνά, αυτοέκδοση, Καρπενήσι 2007.