Οι Ευρυτάνες και η υπεράσπιση της Ελλάδας
Οι Ευρυτάνες αποτέλεσαν τμήμα των ομοεθνών Αιτωλών, ενός λαού που άφησε βαθύ αποτύπωμα στην ιστορία της κεντρικής Ελλάδας. Το 279 π.Χ., σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές του ελληνικού κόσμου, πρωτοστάτησαν στην υπεράσπιση της χώρας απέναντι στη βαρβαρική επιδρομή των Γαλατών.
Την εποχή εκείνη, περίπου 200.000 Γαλάτες επιχείρησαν να καταλάβουν το πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο της Ελλάδας, τους Δελφούς. Η απειλή ήταν τεράστια και αφορούσε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.
Η απουσία των Πελοποννησίων και η στάση των Αιτωλών
Στην πρόσκληση για κοινή ελληνική αντίσταση, οι περισσότεροι Πελοποννήσιοι δεν ανταποκρίθηκαν. Εξαίρεση αποτέλεσαν μόνο οι Πατρείς, καθώς και οι άνδρες της Τριταίας, της Δύμης και των Φαρών. Η άρνηση των Πελοποννησίων να υπερασπιστούν την Ελλάδα πέρα από τον Ισθμό ήταν, σύμφωνα με τις πηγές, σχεδόν μόνιμη στάση.
Αντίθετα, οι Αιτωλοί και οι ομοεθνείς τους Ευρυτάνες, τόσο λόγω της γεωγραφικής τους θέσης όσο και της πολεμικής τους παράδοσης, στάθηκαν αποφασιστικά απέναντι στις βαρβαρικές στρατιές του Βρέμου.
Η μάχη στα Κοκκάλια του Κρικέλου
Η τελική συντριβή των Γαλατών πραγματοποιήθηκε στη θέση Κοκκάλια, στην περιοχή του Κρικέλου, κατά την επιστροφή τους από την καταστροφή του Καλλίου. Εκεί γράφτηκε μία από τις σημαντικότερες σελίδες της τοπικής και εθνικής ιστορίας.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, στο πεδίο της μάχης διατηρούνταν μέχρι και το 1838 τα κατάλοιπα ενός αρχαίου οχυρωματικού πύργου ή τρόπαιου που είχε στηθεί στο σημείο της σύγκρουσης. Ο τόπος ήταν γεμάτος από πολυάριθμα ανθρώπινα οστά, αποδεικνύοντας το μέγεθος και τη σφοδρότητα της μάχης.
Κατά καιρούς βρέθηκαν θραύσματα όπλων, μία περικεφαλαία, ένα ξίφος, τεμάχια από ακόντια και μαχαίρια, καθώς και νομίσματα, στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ιστορική σημασία της περιοχής.
Η συμμετοχή των γυναικών στη μάχη
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στο γεγονός ότι στη σύγκρουση δεν πολέμησαν μόνο οι άνδρες. Οι γυναίκες της περιοχής συμμετείχαν ενεργά, επιδεικνύοντας ηρωισμό και αυταπάρνηση ανάλογη με εκείνη των πολεμιστών. Το γεγονός αυτό καταγράφεται και από τον Παυσανία, ενισχύοντας τη μαρτυρία για τη συλλογική προσπάθεια υπεράσπισης της πατρίδας.
Το άγαλμα της Αιτωλίας. Η κυριαρχία των Αιτωλών στους Δελφούς
Μετά την εκδίωξη των Γαλατών, οι Αιτωλοί αναδείχθηκαν σε κυρίους του μαντείου των Δελφών, διατηρώντας την κυριαρχία τους μέχρι το 189 π.Χ., όταν τελικά υποτάχθηκαν στη Ρώμη. Τους στρατηγούς τους τίμησαν με ανδριάντες, τους οποίους έστησαν δίπλα στα αγάλματα των θεών που θεωρούσαν συμπαραστάτες τους.
Σε ξεχωριστή και περίοπτη θέση τοποθέτησαν το άγαλμα της προσωποποιημένης Αιτωλίας, την οποία απεικόνισαν ως οπλισμένη γυναίκα, τοποθετημένη πάνω σε τρόπαιο σχηματισμένο από γαλατικά όπλα. Ήταν ένα ισχυρό σύμβολο της νίκης και της αντίστασης.
Σωτήρια. Μνήμη και πανελλήνια τιμή
Οι Αιτωλοί, μαζί με τους Ευρυτάνες, ορθώθηκαν απέναντι στους Γαλάτες υπερασπιζόμενοι την Ελλάδα. Για τον λόγο αυτό καθιέρωσαν τα Σωτήρια, πανελλήνια γιορτή προς τιμή του Διός Σωτήρος και του Πυθίου Απόλλωνα, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη σωτηρία του ελληνικού κόσμου.
Η ιστορία αυτή παραμένει ζωντανή στον τόπο, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν και αναδεικνύοντας τη διαχρονική σημασία της περιοχής του Κρικέλου και της Ευρυτανίας γενικότερα.
Το παρόν κείμενο βασίζεται στο έργο του Μ. Α. Γκιόλια, Ιστορία των Αρχαίων Ευρυτάνων, εκδ. Πορεία, Αθήνα 1999.