1.1 Το σχολείο ως θεσμός εκπαίδευσης στη Μυρίκη
Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και έως περίπου το 1890, στη Μυρίκη δεν υπήρχε οργανωμένο σχολείο για τη μόρφωση των παιδιών. Την εποχή εκείνη, όταν γινόταν λόγος για «παιδιά», εννοούνταν σχεδόν αποκλειστικά τα αγόρια, καθώς η εκπαίδευση των κοριτσιών δεν θεωρούνταν αυτονόητη.
Τις πρώτες βασικές γνώσεις παρείχαν απλοί άνθρωποι του χωριού με στοιχειώδη μόρφωση, οι οποίοι αμείβονταν απευθείας από τους γονείς. Ανάμεσά τους ξεχώριζαν ο Κώστας Τσιάρας, γνωστός ως Τσιαροκωστούλας, και ο Γιάννης Παπαδόπουλος, ο επονομαζόμενος Αναγνώστης, που παράλληλα διακονούσε ως ψάλτης στον παλαιό ναό του Αγίου Γεωργίου.
Η άτυπη αυτή διδασκαλία γινόταν στο υπόστεγο — το λεγόμενο χαγιάτι — της παλιάς εκκλησίας του πολιούχου Αγίου Γεωργίου, στο σημείο όπου αργότερα ανεγέρθηκε ο σημερινός ναός. Εκεί, κάτω από πρόχειρες συνθήκες και με ελάχιστα μέσα, τα παιδιά της Μυρίκης έκαναν τα πρώτα τους βήματα στη γνώση.
Καθώς οι ανάγκες της κοινότητας μεγάλωναν, η έλλειψη οργανωμένου σχολείου γινόταν ολοένα και πιο αισθητή. Η εκπαίδευση άρχισε να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως προσωπική υπόθεση των οικογενειών, αλλά ως συλλογική ανάγκη και βασικός θεσμός για την πρόοδο του χωριού.
1.2 Το σχολείο ως κτίριο και τόπος μάθησης
Το 1890 ορίστηκε ο τόπος για την ανέγερση του πρώτου πραγματικού σχολείου της Μυρίκης, πάνω από τη βρύση του Αλαβάντα και σε υψόμετρο 1.050 μέτρων. Με προσωπική εργασία των κατοίκων χτίστηκε το μονοθέσιο, τετρατάξιο Δημοτικό Σχολείο Μυρίκης, ένα λιτό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό κτίριο για την ιστορία του χωριού. Πρώτος διευθυντής του σχολείου υπήρξε ο δάσκαλος και ιερέας Παπαγιάννης Νούλας, υπό τη διεύθυνση του οποίου μορφώθηκαν γενιές παιδιών.
Με την πάροδο των χρόνων, οι αυξανόμενες ανάγκες κατέστησαν το αρχικό σχολικό κτίριο ανεπαρκές. Έτσι, κατά τα έτη 1926–1927, το παλαιό σχολείο κατεδαφίστηκε και στη θέση του ανεγέρθηκε το νέο πετρόχτιστο σχολείο της Μυρίκης. Το έργο ανέλαβαν Ηπειρώτες τεχνίτες της πέτρας, ενώ καθοριστική υπήρξε η συμβολή των ίδιων των κατοίκων, οι οποίοι μετέφεραν τις πέτρες από τη θέση Προσήλια με προσωπικό κόπο και εργασία.
Το νέο σχολείο δεν περιορίστηκε στη διδασκαλία μέσα στις αίθουσες. Λειτούργησε ως ζωντανός τόπος μάθησης, όπου η γνώση συνδεόταν με την εμπειρία και τη φύση. Στους σχολικούς κήπους τα παιδιά καλλιεργούσαν τη γη, φρόντιζαν φυτά και δέντρα και μάθαιναν δεξιότητες της ορεινής ζωής, όπως δεντροκομία, κλάδεμα και μπόλιασμα. Ανάμεσα στα δέντρα που φυτεύτηκαν τότε ήταν και οι λεύκες που στέκουν ακόμη γύρω από το σχολείο και την πλατεία του Αλαβάντα, καθώς και η μεγάλη αχλαδιά με τα γλυκά αχλάδια, τις λεγόμενες «κοντούλες», που έχει χαραχθεί στη μνήμη πολλών παλιών μαθητών.
1.3 Ιστορικές δοκιμασίες και η πορεία προς το κλείσιμο
Πριν τον πόλεμο, το σχολείο αριθμούσε περίπου 120 μαθητές και μαθήτριες. Ωστόσο, η Γερμανική Κατοχή και τα χρόνια του Εμφυλίου που ακολούθησαν σημάδεψαν βαθιά την περιοχή της Ευρυτανίας και οδήγησαν στο κλείσιμο του σχολείου για μεγάλα διαστήματα. Η επαναλειτουργία του πραγματοποιήθηκε το σχολικό έτος 1949–1950.
Τα μεταπολεμικά χρόνια έφεραν νέες δυσκολίες. Η μαζική μετανάστευση προς την Αμερική και την Αυστραλία, καθώς και η εσωτερική μετανάστευση προς τα αστικά κέντρα, οδήγησαν στη σταδιακή ερήμωση του χωριού. Η συνεχής μείωση του μαθητικού πληθυσμού είχε ως αποτέλεσμα το οριστικό κλείσιμο του σχολείου κατά τα έτη 1983–1984.
Η Μυρίκη, εξαμηνιαία εφημερίδα – Όργανο του Εξωραϊστικού-Αλληλοβοηθητικού Συλλόγου «Ο Άγιος Γεώργιος Μυρίκης Ευρυτανίας», τεύχ. 2, 2002.
1.4 Το σχολείο σήμερα: από τη μνήμη στη νέα ζωή
Έκτοτε, το σχολικό κτίριο παραμένει κλειστό, διατηρείται όμως με φροντίδα και σεβασμό προς την ιστορία του τόπου. Οι εργασίες ανακαίνισης και συντήρησης πραγματοποιήθηκαν χάρη στην ενεργό συμμετοχή του συλλόγου, τη δημοτική οικονομική ενίσχυση και τη γενναία, ιδιωτική πρωτοβουλία μελών και φίλων της κοινότητας.
Σήμερα, το παλιό Δημοτικό Σχολείο της Μυρίκης διαμορφώνεται με στόχο να λειτουργήσει ως Λαογραφικό Μουσείο και Μουσείο Δημοτικής Εκπαίδευσης, φιλοδοξώντας να αναδείξει την αγροτική ζωή των προγόνων και τη σχολική καθημερινότητα του παρελθόντος και να αποκτήσει εκ νέου ζωή μέσα από σύγχρονες εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δράσεις.
