Μυρίση 1454. Οι πρώτες οικογένειες
Στο Κρατικό Αρχείο της Κωνσταντινούπολης σώζεται ένας φορολογικός κατάλογος του Σαντζακιού των Τρικάλων του έτους 1454, όπου περιλαμβάνονται όλα τα χωριά της φορολογικής περιφέρειας Καρπενησίου. Η περιοχή αυτή ήταν τμήμα τιμαρίου που ανήκε στην οικογένεια Μίκρα, χριστιανή αρχικά αλλά μετέπειτα μουσουλμανική, για να διατηρήσει τα προνόμιά της ως γαιοκτήμονες.
Το χωριό μας, με την ονομασία Μυρίση, ανήκε στη δικαιοδοσία του Μουχαμμέντη, γιου του Πασσά Γιγίντ (από την οικογένεια Μίκρα). Αυτή είναι η πρώτη αναφορά στο χωριό, καθώς δεν υπήρχε στον προηγούμενο φορολογικό κατάλογο πριν από 30-35 χρόνια. Σύμφωνα με τον κατάλογο, η Μυρίση το 1454 είχε 51 οικογένειες, εκ των οποίων 49 οικογένειες με άνδρες αρχηγούς οικογενειών και 2 οικογένειες με γυναίκες χήρες αρχηγούς των οικογενειών.
| Α/Α | Κύριο Όνομα | Επώνυμο |
| 1 | Μιχάλης | Ξανθός |
| 2 | Δημήτρης | Σπανός |
| 3 | Λύκας | Φλωρίσης |
| 4 | Μιχάλης | Φλωρίσης |
| 5 | Θωμάς | Γέρος |
| 6 | Λύκας | Θωμάς |
| 7 | Λύκας | Γρεβενίτης |
| 8 | Νικόλας | Ψωμάκης |
| 9 | Γιάννης | Αδερφός του Ν. Ψωμάκη |
| 10 | Θόδωρος | Γρεβενίτης |
| 11 | Νικόλας | Πιτσόρας |
| 12 | Θόδωρος | Πιτσόρας |
| 13 | Γιώργης | Ξανθός |
| 14 | Γιώργης | Χαλκιάς |
| 15 | Κώστας | Τσαγγάρης |
| 16 | Μιχάλης | Κανακάρης |
| 17 | Νικόλας | Σκιαδάς |
| 18 | – | – |
| 19 | Γιάννης | Ουσμάνος |
| 20 | Γιάννης | Ξανθός |
| 21 | Αλέξης | Καρδαράς |
| 22 | Νικόλας | Κυριανίτης |
| 23 | Γιώργης | Μπαλκογιάννης |
| 24 | Νικόλας | Θωμάς |
| 25 | Γιάννης | Θωμάς |
| 26 | Στέφανος | Θωμάς |
| 27 | Γέρος | Κότρος |
| 28 | Γιάννης | Κανακάρης |
| 29 | Στέφανος | Γαίσης |
| 30 | Μανώλης | Στέφανος |
| 31 | Θόδωρος | Χαλκιάς |
| 32 | – | Μπολόγης |
| 33 | – | Κισσάρης |
| 34 | Γιάννης | Φραγκόπουλος |
| 35 | Δημήτρης | Μυ(ρ)σιώτης |
| 36 | Γιώργης | Σκιαδάς |
| 37 | Γιάννης | Γιώργης |
| 38 | Γκίνης | Μαζαράκης |
| 39 | – | Πασαίτης |
| 40 | Γιάννης | Αδερφός του Πασαίτη |
| 41 | Νικόλας | Μουζάκης |
| 42 | Κώστας | Τούρκος |
| 43 | – | Τουλίτας |
| 44 | Γιώργης | Θωμάς |
| 45 | Λύκας | Ξανθός |
| 46 | Γιώργης | Σγουρός |
| 47 | Γιώργης | Αδερφός του Λύκα Ξανθού |
| 48 | Σγουρός | Σπανός |
| 49 | – | Καρβούνης |
| 50 | Πέτρος | Ράφτης |
| 51 | Έλενα | Αλγιόρου |
| 52 | Έλενα | Νηφίνα |
Η καταγωγή των επωνύμων της Μυρίκης
Τα επώνυμα που εμφανίζονται στον κατάλογο προέρχονται από διάφορες πηγές:
1. Επάγγελμα:
- Καρδαράς, Ράφτης, Σκιαδάς (κατασκευαστής ψάθινων καπέλων), Τσαγγάρης, Ψωμάς
2. Παρατσούκλια ή σωματικά γνωρίσματα:
- Καρβούνης, Ξανθός, Σπανός, Τούλιτας (σλάβικη λέξη Tuliti = ασθενικός), Κότρος (ο κουρεμένος με την ψιλή), Πιτσιόρας (Βλάχικο = ποδαράς)
3. Αξιώματα:
- Γέρος (προεστός)
4. Ονόματα που έγιναν επίθετα:
- Αλγιόρου (από Αλγιόρη), Νήφινα (από Νήφωνα)
5. Τόποι καταγωγής:
- Γρεβενίτης, από τα Γρεβενά ή από το Γρεβενίτι Δωδώνης, Μαζαράκης (από τη Μαζαρακιά της Ηπείρου), Μυρισιώτης (τοπωνυμικό ανθρώπου, ενδεχομένως νόθος γόνος), Φραγκόπουλος (από Φράγκο, δυτικοευρωπαίο).
6. Θρησκευτική παράδοση:
- Μερικά επώνυμα συνδέονται με αγίους ή χριστιανικά ονόματα.
7. Απροσδιόριστα
.
Το παρόν κείμενο βασίζεται σε δημοσίευμα της εφημερίδας Η Μυρίκη, τεύχος 25 (2010), όργανο του Εξωραϊστικού-Αλληλοβοηθητικού Συλλόγου «Ο Άγιος Γεώργιος Μυρίκης Ευρυτανίας
Τουρκοκρατία στη Ρούμελη
Η Στερεά Ελλάδα κατά την Οθωμανική κυριαρχία ονομαζόταν Ρούμελη, από το τουρκικό Rumeli, που σημαίνει «χώρα των Ρωμιών». Η περιοχή υπαγόταν στο Εγιαλέτι της Ρούμελης, υπό την εξουσία του Μπεηλέρμπεη, με έδρα αρχικά στη Σόφια και αργότερα στο Μοναστήρι. Η Ευρυτανία ήταν διοικητικά μέρος του Σαντζακιού των Τρικάλων και οι κάτοικοι ζούσαν σε ορεινούς οικισμούς, ασχολούμενοι κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Παρά τη διοικητική υπαγωγή στους Οθωμανούς αξιωματούχους, τη Στερεά Ελλάδα ουσιαστικά κυριαρχούσε ο Αλής Πασάς των Ιωαννίνων. Ο Αλής συγκέντρωνε τεράστια στρατιωτική και πολιτική δύναμη και αν και τυπικά ήταν κατώτερος από τον Μπεηλέρμπεη της Ρούμελης, στην πράξη η εξουσία του ξεπερνούσε κάθε άλλο Οθωμανό αξιωματούχο στην περιοχή. Η κύρια βάση του ήταν τα Ιωάννινα και η επιρροή του εκτεινόταν στην Ήπειρο, τη Δυτική Στερεά Ελλάδα, τη Θεσσαλία και σε τμήματα της Αλβανίας.
Η Στερεά Ελλάς υπό τον Αλή Πασά
«Ἡ Στερεὰ Ἑλλὰς κατεπιέζετο καὶ ἐξηντλεῖτο ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπὸ τὸν Ἀλῆν. Ὁ ἀσυνείδητος οὗτος σατράπης, ἐκίνει τοὺς Τούρκους κατὰ τῶν Χριστιανῶν, τοὺς Χριστιανοὺς κατὰ τῶν Τούρκων καὶ τοὺς οἰκείους κατὰ τῶν οἰκείων· ἐβράβευε τὴν κακίαν, ἐπαίδευε τὴν ἀρετήν, διέφθειρε τὸν λαὸν ὅλον […] Ἐν ἑνὶ λόγῳ, οὐδὲν ὅσιον ἐσέβετο, καὶ οὐδὲν ἀνόσιον ἀπεστρέφετο, ἀγωνιζόμενος δὲ πάντοτε νὰ ἐπεκτείνῃ τὰ ὅρια καὶ τῆς αὐθαιρέτου ἐξουσίας του καὶ τῆς τοπαρχίας του.»
Στο παραπάνω απόσπασμα, ο Σπυρίδων Τρικούπης, στο έργο του «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», περιγράφει την κατάσταση που επικρατούσε στη Στερεά Ελλάδα στα χρόνια του Αλή Πασά. Ως άτομο που είχε ζήσει και συμμετάσχει στα γεγονότα εκείνης της περιόδου, μεταφέρει με ακρίβεια τα κοινωνικά, πολιτικά και στρατιωτικά φαινόμενα, σκιαγραφώντας την πίεση, την καταπίεση και την καθημερινή ζωή των κατοίκων της περιοχής.
Η Στερεά Ελλάδα βίωνε έντονη καταπίεση υπό τον Αλή Πασά, ο οποίος, ως Τούρκος ηγεμόνας χωρίς ηθικούς φραγμούς, ακολουθούσε πολιτική διχασμού και διαίρεσης, επέβαλλε αυστηρή τυραννία, ευνοούσε τη διαφθορά, δε σεβόταν τα ιερά και επιδίωκε διαρκώς την επέκταση της εξουσίας του.
Κοινωνικές συνέπειες – Ληστεία και στρατιωτικός βίος
Η συνεχής τυραννία δημιουργούσε έντονα φαινόμενα ληστείας, ιδίως στα ορεινά μέρη. Οι δύσβατοι, ορεινοί όγκοι και η γεωμορφολογία της περιοχής, ευνοούσαν τη δράση ενόπλων σωμάτων, ενώ πολλοί κάτοικοι υιοθετούσαν στρατιωτικό βίο και εξασκούνταν στη χρήση των όπλων.
Η διαρκής καταπίεση μετέτρεπε τη Στερεά σε χώρο συνεχούς ετοιμότητας. Οι τοπικές κοινωνίες ζούσαν υπό συνθήκες σχεδόν στρατιωτικού χαρακτήρα. Το φυσικό ανάγλυφο, σε συνδυασμό με την πολιτική αυθαιρεσία, συνέβαλε στη διαμόρφωση κλίματος αναταραχής και στη δημιουργία μυστικών ζυμώσεων.
Από το έργο του Σπυρίδωνος Τρικούπη, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως. Περισσότερες πληροφορίες αναζητήστε εδώ. https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/2/c/f/metadata-01-0000761.tkl
Η Στερεά Ελλάδα και η προετοιμασία της Επανάστασης
Στη Στερεά Ελλάδα, τα γεγονότα που διαδραματίζονταν στην Πελοπόννησο επηρέαζαν σταδιακά τις τοπικές κοινωνίες. Η παρουσία της Φιλικής Εταιρείας δεν υπήρξε εξαρχής εκτεταμένη· ωστόσο, το έδαφος είχε ήδη προετοιμαστεί. Η μακρόχρονη καταπίεση, η ορεινή γεωγραφία, η ένοπλη παράδοση και το κλίμα διαρκούς ανασφάλειας συνέβαλαν στη δημιουργία συνθηκών πρόσφορων για την επαναστατική κινητοποίηση.
Η ίδρυση και η δράση της Φιλικής Εταιρείας συνδέονται άμεσα με το περιβάλλον αυτό. Η Στερεά και ιδίως οι ορεινές περιοχές της, αποτελούσαν χώρο όπου η ιδέα της εξέγερσης μπορούσε να βρει απήχηση και πρακτική στήριξη.