ΕΝΟΤΗΤΑ 1
Το σχολείο ως κτίριο και ως θεσμός
1.1 Το σχολείο ως θεσμός εκπαίδευσης στη Μυρίκη
Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και έως περίπου το 1890, στη Μυρίκη δεν υπήρχε οργανωμένο σχολείο για τη μόρφωση των παιδιών. Την εποχή εκείνη, όταν γινόταν λόγος για «παιδιά», εννοούνταν σχεδόν αποκλειστικά τα αγόρια, καθώς η εκπαίδευση των κοριτσιών δεν θεωρούνταν αυτονόητη.
Τις πρώτες βασικές γνώσεις παρείχαν απλοί άνθρωποι του χωριού με στοιχειώδη μόρφωση, οι οποίοι αμείβονταν απευθείας από τους γονείς. Ανάμεσά τους ξεχώριζαν ο Κώστας Τσιάρας, γνωστός ως Τσιαροκωστούλας, και ο Γιάννης Παπαδόπουλος, ο επονομαζόμενος Αναγνώστης, που παράλληλα διακονούσε ως ψάλτης στον παλαιό ναό του Αγίου Γεωργίου.
Η άτυπη αυτή διδασκαλία γινόταν στο υπόστεγο — το λεγόμενο χαγιάτι — της παλιάς εκκλησίας του πολιούχου Αγίου Γεωργίου, στο σημείο όπου αργότερα ανεγέρθηκε ο σημερινός ναός. Εκεί, κάτω από πρόχειρες συνθήκες και με ελάχιστα μέσα, τα παιδιά της Μυρίκης έκαναν τα πρώτα τους βήματα στη γνώση.
Καθώς οι ανάγκες της κοινότητας μεγάλωναν, η έλλειψη οργανωμένου σχολείου γινόταν ολοένα και πιο αισθητή. Η εκπαίδευση άρχισε να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως προσωπική υπόθεση των οικογενειών, αλλά ως συλλογική ανάγκη και βασικός θεσμός για την πρόοδο του χωριού.
1.2 Το σχολείο ως κτίριο και τόπος μάθησης
Το 1890 ορίστηκε ο τόπος για την ανέγερση του πρώτου πραγματικού σχολείου της Μυρίκης, πάνω από τη βρύση του Αλαβάντα και σε υψόμετρο 1.050 μέτρων. Με προσωπική εργασία των κατοίκων χτίστηκε το μονοθέσιο, τετρατάξιο Δημοτικό Σχολείο Μυρίκης, ένα λιτό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό κτίριο για την ιστορία του χωριού. Πρώτος διευθυντής του σχολείου υπήρξε ο δάσκαλος και ιερέας Παπαγιάννης Νούλας, υπό τη διεύθυνση του οποίου μορφώθηκαν γενιές παιδιών.
Με την πάροδο των χρόνων, οι αυξανόμενες ανάγκες κατέστησαν το αρχικό σχολικό κτίριο ανεπαρκές. Έτσι, κατά τα έτη 1926–1927, το παλαιό σχολείο κατεδαφίστηκε και στη θέση του ανεγέρθηκε το νέο πετρόχτιστο σχολείο της Μυρίκης. Το έργο ανέλαβαν Ηπειρώτες τεχνίτες της πέτρας, ενώ καθοριστική υπήρξε η συμβολή των ίδιων των κατοίκων, οι οποίοι μετέφεραν τις πέτρες από τη θέση Προσήλια με προσωπικό κόπο και εργασία.
Το νέο σχολείο δεν περιορίστηκε στη διδασκαλία μέσα στις αίθουσες. Λειτούργησε ως ζωντανός τόπος μάθησης, όπου η γνώση συνδεόταν με την εμπειρία και τη φύση. Στους σχολικούς κήπους τα παιδιά καλλιεργούσαν τη γη, φρόντιζαν φυτά και δέντρα και μάθαιναν δεξιότητες της ορεινής ζωής, όπως δεντροκομία, κλάδεμα και μπόλιασμα. Ανάμεσα στα δέντρα που φυτεύτηκαν τότε ήταν και οι λεύκες που στέκουν ακόμη γύρω από το σχολείο και την πλατεία του Αλαβάντα, καθώς και η μεγάλη αχλαδιά με τα γλυκά αχλάδια, τις λεγόμενες «κοντούλες», που έχει χαραχθεί στη μνήμη πολλών παλιών μαθητών.
1.3 Ιστορικές δοκιμασίες και η πορεία προς το κλείσιμο
Πριν τον πόλεμο, το σχολείο αριθμούσε περίπου 120 μαθητές και μαθήτριες. Ωστόσο, η Γερμανική Κατοχή και τα χρόνια του Εμφυλίου που ακολούθησαν σημάδεψαν βαθιά την περιοχή της Ευρυτανίας και οδήγησαν στο κλείσιμο του σχολείου για μεγάλα διαστήματα. Η επαναλειτουργία του πραγματοποιήθηκε το σχολικό έτος 1949–1950.
Τα μεταπολεμικά χρόνια έφεραν νέες δυσκολίες. Η μαζική μετανάστευση προς την Αμερική και την Αυστραλία, καθώς και η εσωτερική μετανάστευση προς τα αστικά κέντρα, οδήγησαν στη σταδιακή ερήμωση του χωριού. Η συνεχής μείωση του μαθητικού πληθυσμού είχε ως αποτέλεσμα το οριστικό κλείσιμο του σχολείου κατά τα έτη 1983–1984.
Η Μυρίκη, εξαμηνιαία εφημερίδα – Όργανο του Εξωραϊστικού-Αλληλοβοηθητικού Συλλόγου «Ο Άγιος Γεώργιος Μυρίκης Ευρυτανίας», τεύχ. 2, 2002.
1.4 Το σχολείο σήμερα: από τη μνήμη στη νέα ζωή
Έκτοτε, το σχολικό κτίριο παραμένει κλειστό, διατηρείται όμως με φροντίδα και σεβασμό προς την ιστορία του τόπου. Οι εργασίες ανακαίνισης και συντήρησης πραγματοποιήθηκαν χάρη στην ενεργό συμμετοχή του συλλόγου, τη δημοτική οικονομική ενίσχυση και τη γενναία, ιδιωτική πρωτοβουλία μελών και φίλων της κοινότητας.
Σήμερα, το παλιό Δημοτικό Σχολείο της Μυρίκης διαμορφώνεται με στόχο να λειτουργήσει ως Λαογραφικό Μουσείο και Μουσείο Δημοτικής Εκπαίδευσης, φιλοδοξώντας να αναδείξει την αγροτική ζωή των προγόνων και τη σχολική καθημερινότητα του παρελθόντος και να αποκτήσει εκ νέου ζωή μέσα από σύγχρονες εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δράσεις.
ΕΝΟΤΗΤΑ 2
Η σχολική αίθουσα – Ο μικρόκοσμος της μάθησης
Στο Δημοτικό Σχολείο της Μυρίκης, οι δύο μεγάλες αίθουσες ήταν ο χώρος όπου τα παιδιά μάθαιναν και ζούσαν την καθημερινότητά τους. Στη μία από αυτές υπήρχε μια μικρή σκηνή, όπου τα παιδιά παρουσίαζαν θεατρικές παραστάσεις στις οικογένειές τους και στα υπόλοιπα παιδιά, προσθέτοντας ζωντάνια και φαντασία στη σχολική ζωή.
Τα θρανία ήταν ξύλινα και τοποθετημένα το ένα πίσω από το άλλο, ενώ κάθε θρανίο αποτελούνταν από πάγκο και κάθισμα ενωμένα μεταξύ τους. Τα παιδιά καθόντουσαν δυο δυο και όταν ήθελαν να μιλήσουν ή να απαντήσουν, σηκώνονταν όρθια, δείχνοντας σεβασμό στον δάσκαλο και συμμετέχοντας ενεργά στη διδασκαλία. Μπροστά βρισκόταν η έδρα του δασκάλου, υψωμένη σε μικρό παταράκι, με τον μαύρο πίνακα πίσω της και την εικόνα του Χριστού πάνω από αυτόν, υπενθυμίζοντας τις ηθικές αξίες που συνόδευαν τη μάθηση.
Η τάξη ζεσταίνονταν από μια μεγάλη σόμπα, στην οποία κάθε μαθητής συνεισέφερε ένα ξύλο από το σπίτι του, ενισχύοντας την αίσθηση συνεργασίας και φροντίδας. Ο φωτισμός ήταν φυσικός, καθώς ηλεκτρισμός δεν υπήρχε και το φως από τα παράθυρα δημιουργούσε ζεστή και φιλόξενη ατμόσφαιρα για το μάθημα.
Πολλές φορές οι μαθητές και οι μαθήτριες συμμετείχαν σε δράσεις έξω από την τάξη, στους κήπους που βρίσκονταν από κάτω. Εκεί φύτευαν λαχανικά και λουλούδια, μάθαιναν για τα φυτά και τη φύση, κλάδευαν και περιποιούνταν τα φυτά, συνδυάζοντας τη μάθηση με την πρακτική εμπειρία και την επαφή με το περιβάλλον.
Η στολή των μαθητών συνέβαλε στην ταυτότητα του σχολείου. Τα κορίτσια φορούσαν μπλε ποδιές-ρόμπες με άσπρο δαντελένιο γιακά και μπλε-άσπρες κορδέλες στα μαλλιά, ενώ τα αγόρια φορούσαν μπλε ποδιές που θύμιζαν μπουφάν. Η στολή έδινε σε όλους τους μαθητές αίσθηση τάξης και ομοιογένειας.
Μέσα σε αυτή την απλή αλλά ζωντανή αίθουσα, τα παιδιά ζούσαν τις μέρες τους μαθαίνοντας, παίζοντας και ανακαλύπτοντας τον κόσμο γύρω τους. Θρανία, σόμπα, ποδιές και κιμωλίες κουβαλούσαν τις μικρές ιστορίες μιας ολόκληρης εποχής, αφήνοντας ανεξίτηλα ίχνη στη μνήμη όσων πέρασαν από το σχολείο της Μυρίκης. Το σχολείο δεν ήταν μόνο χώρος μάθησης αλλά η καρδιά της κοινότητας, όπου γεννιόταν η περιέργεια, η φιλία και η αγάπη για τη γνώση.
Ενότητα 3
Ο σχολικός εξοπλισμός και τα μέσα μάθησης
Η μάθηση γινόταν με πολύ λιτά μέσα. Τα χαρτιά και οι μελάνες δεν αφθονούσαν και η εισαγωγή των παιδιών στον κόσμο της γνώσης γινόταν αρχικά με το πινακίδι και το μολύβι, αργότερα με την πλάκα και το κοντύλι και τέλος με το σύγχρονο δίδυμο χαρτί–μολύβι. Η λιτότητα αυτή έκανε τα σχολικά αντικείμενα σύμβολα της αξίας της παιδείας για κάθε μαθητή.
Πινακίδι: Μια ξύλινη πλάκα, συνήθως κέδρινη, πάνω στην οποία οι μαθητές έγραφαν με μολύβι.
Μολύβι: Το όνομά του προέρχεται από τον αρχαίο μόλυβδο. Ήταν μολύβδινα βόλια όπλων τα οποία οι μαθητές σφυρηλατούσαν δίνοντας σχήμα γραφίδας για να γράψουν τα πρώτα τους γράμματα. Τα γράμματα που έγραφαν στο πινακίδι τα έσβηναν ξύνοντάς τα με ένα σουγιαδάκι.
Πλάκα (αβάκιον): Σχιστόλιθος με ξύλινο πλαίσιο που σβήνονταν με βρεγμένο πανάκι ή ακόμα και με το μανίκι των παιδιών. Το δίδυμο πλάκα–κοντύλι αντικατέστησε το παλαιότερο πινακίδι–μολύβι, το οποίο με τη σειρά του αντικαταστάθηκε από το βιομηχανικό δίδυμο μολύβι–χαρτί.
Κοντύλι (αρχ. κόνδυλος): Το πέτρινο κοντύλι (πετροκόντυλο) με το οποίο οι μαθητές έγραφαν τα πρώτα τους γράμματα στην πλάκα.
Δείχτρα: Μικρό ξυλάκι για να δείχνουν τη σειρά των γραμμάτων, προστατεύοντας παράλληλα τα βιβλία από λερώματα.
Βέργα: Μέσο πειθαρχίας και υπενθύμισης του δόγματος «ο μη δαρείς μηδέ παιδεύεται», η βέργα κατασκευαζόταν από κρανιές. Σημειώνεται ότι τις βέργες τις έφερναν οι ίδιοι οι μαθητές και οι μαθήτριες.
Βίτσα: Ήταν μια λεπτή βέργα
Λοιπά. Με προσοχή τοποθετούνταν στη ζωή του παιδιού τα βασικά εργαλεία της μάθησης, το χαρτί, το μολύβι και η σβήστρα, που γίνονταν απαραίτητα για τις πρώτες ασκήσεις γραφής και υπομονής. Άλλα υλικά, όπως τα ξυλάκια, χρησιμοποιούνταν ως μονάδα μέτρησης, για να μάθουν τα παιδιά να μετράνε με πρακτικό τρόπο. Σημαντική θέση κατείχαν και οι ξυλομπογιές αλλά και τα μικρά μπουκαλάκια με αυτοσχέδια κόλλα, φτιαγμένη π.χ. από μελίγκρες κερασιάς, που χρησιμοποιούνταν για κατασκευές και σχολικές δημιουργίες.
Γραφή και μελάνι
Τα βασικά είδη γραφής με μελάνι περιλάμβαναν:
Πένα: Από τη λατινική λέξη Penna, δηλαδή φτερό, η πένα χρησιμοποιήθηκε για γράψιμο από την εποχή των Βυζαντινών έως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Υπήρχαν διάφοροι τύποι:
- Πένα γραφής: Η πλακέ, συνηθισμένη πένα για καθημερινό γράψιμο που αργότερα αντικαταστάθηκε από το στιλό διαρκείας.
- Πένα καλλιγραφίας: Η καλλιγραφία ήταν σοβαρό προσόν για τους μορφωμένους· τα παλιά χειρόγραφα φανερώνουν αληθινά έργα τέχνης με ποικίλματα και λεπτομέρειες που δύσκολα καταλαβαίνει ο αμύητος.
- Πένα χι: Φέρει ένα εγχάρακτο «χι» και χρησιμοποιούνταν για γρήγορο γράψιμο.
Καλαμάρι (λατ. Calamaria): Μεταλλικό εργαλείο των γραμματικών, με θήκη για τα φτερά και ενσωματωμένο μελανοδοχείο.
Κοντυλοφόρος: Περιείχε τις πένες γραφής, χι και καλλιγραφίας, τα λεγόμενα «μοντέρνα κονδύλια».
Μελανοδοχείο: Το γυάλινο δοχείο μελάνης, μέρος της μαθητικής «μαρούδας» ή τσάντας.
Στυπόχαρτο: Χρησιμοποιούνταν για να απορροφά το παραπανίσιο μελάνι που χυνόταν στο χαρτί.
Η σχολική τσάντα
Η σχολική τσάντα δεν είχε το τεράστιο βάρος των σύγχρονων τσαντών· περνούσε απαρατήρητη πάνω στον σκληραγωγημένο ώμο του μαθητή.
Μαρούδα: Η παλιά σχολική τσάντα που έμοιαζε με μικρό τρουβά.
Αναγνωστικό: Το κύριο σχολικό βιβλίο, απαραίτητο για την εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής.
Λοιπό περιεχόμενο: Η τσάντα περιείχε λίγα τετράδια και μερικά βοηθητικά βιβλία, καθώς και μολυβοκόντυλα για τις πρώτες ασκήσεις γραφής.
Κάθε αντικείμενο, από την πένα μέχρι τη μαρούδα, στήριζε την καθημερινή ζωή των μαθητών και την αξία της Παιδείας. Μέσα από αυτά τα απλά μέσα, τα παιδιά μάθαιναν να γράφουν, να διαβάζουν και να εκτιμούν τη γνώση, θέτοντας τα θεμέλια για τη ζωή τους και τη συμμετοχή τους στην κοινωνία.
Η Μυρίκη, εξαμηνιαία εφημερίδα – Όργανο του Εξωραϊστικού-Αλληλοβοηθητικού Συλλόγου «Ο Άγιος Γεώργιος Μυρίκης Ευρυτανίας», τεύχ. 43, 2016.
Ενότητα 4
Ο δάσκαλος του χωριού. Αυθεντία, παιδαγωγός και πυλώνας της κοινότητας
Στη Μυρίκη του παρελθόντος, ο δάσκαλος κατείχε μια θέση ιδιαίτερη στην κοινωνία. Δεν ήταν απλώς αυτός που δίδασκε γράμματα. Ήταν αυθεντία, παιδαγωγός, παιδονόμος και σημείο αναφοράς για όλο το χωριό. Η παρουσία του στην τάξη ήταν απόλυτη. Οι μαθητές τον σέβονταν και συχνά τον φοβόντουσαν, γνωρίζοντας ότι η πειθαρχία ήταν αναπόσπαστο μέρος της εκπαίδευσης.
Ο δάσκαλος καθοδηγούσε τα παιδιά όχι μόνο στη γραφή και στην ανάγνωση αλλά και στη διαμόρφωση χαρακτήρα και συμπεριφοράς. Ήταν ο υπεύθυνος για την τήρηση των κανόνων της τάξης και της σχολικής ζωής, ενώ οι βέργες και η αυστηρή ματιά του λειτουργούσαν ως υπενθύμιση της πειθαρχίας και της τάξης. Παρά τον φόβο που προκαλούσε σε μερικά παιδιά, η σχέση αυτή βασιζόταν στην εκτίμηση. Οι μαθητές γνώριζαν ότι ο δάσκαλος ήθελε το καλό τους και ότι η γνώση που τους μετέδιδε ήταν πολύτιμη για τη ζωή τους.
Η επιρροή του δασκάλου ξεπερνούσε την τάξη. Στους γονείς είχε κύρος και σεβασμό· οι οικογένειες εμπιστεύονταν τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους στα χέρια του και συνεργάζονταν μαζί του για την τήρηση κανόνων και αξιών. Ο δάσκαλος αποτελούσε γέφυρα μεταξύ σχολείου και κοινότητας, συμμετείχε σε γιορτές, πανηγύρια και άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις, ενώ η γνώμη του μετρούσε στις αποφάσεις του χωριού, ειδικά σε θέματα παιδείας και νεολαίας.
Παρά τη δύναμη και το κύρος που του αναγνωριζόταν, ο δάσκαλος ήταν και παιδαγωγός με αίσθηση ευθύνης. Γνώριζε τις δυσκολίες των μαθητών και πολλές φορές προσπαθούσε να τους ενθαρρύνει, να τους δείξει τον δρόμο της γνώσης και της ηθικής. Η θέση του στο χωριό ήταν μοναδική. Συνδύαζε αυστηρότητα και σεβασμό, πειθαρχία και φροντίδα, γνώσεις και ήθος.
Συνολικά, ο δάσκαλος της Μυρίκης ήταν περισσότερο από εκπαιδευτικός. Ήταν πυλώνας της κοινότητας, φορέας παιδείας και πολιτισμού και ένας άνθρωπος που καθόριζε τη ζωή των παιδιών και τη σχέση τους με τη γνώση και την κοινωνία.
Δείτε όλα τα ονόματα των δασκάλων που υπηρέτησαν στο σχολείο, πατώντας εδώ.
Παπά- Γιάννης Νούλας, Αναστάσης Σακαλής (γαμπρός του Παπανούλα), Γεώργιος Ν. Σταθόπουλος (γιος του παπά- Νίκου, του ιερέα του χωριού), Γεώργιος Οδ. Τσώνης, Βασίλειος Καρυώτης, Ελένη Μασαχού, Χρήστος Ζάρας, Θεοδώρα Δογάνη, Βασιλική Λάγιου, Νικόλαος Γ. Σταθόπουλος, Κώστας Καραστάθης, Αγγελική Αγρίου, Αντώνης Μιχαήλος, Νικόλαος Αν. Παρμάκης, Αγγελική Μαστρογιάννη, Ευτυχία Δ. Σαξώνη, Κατερίνα Τσιγκόλη, Παντελής Κεχριμπάρης, Ιωάννης Κυριακόπουλος, Ιωάννης Ντάσιος, Ευάγγελος Κουρλός.
Ενότητα 5
Πειθαρχία και τιμωρίες
Η πειθαρχία στην τάξη ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαίδευσης, όπως και σήμερα. Η διαφορά βρισκόταν στα μέσα, στα ήθη και τις αρχές διαπαιδαγώγησης που χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή. Η αντίληψη συνοψιζόταν στο ρητό: «ο μη δαρείς, μηδέ παιδεύεται». Ο δάσκαλος, ως αυθεντία της τάξης, χρησιμοποιούσε διάφορα εργαλεία για να διασφαλίσει την τάξη και να καλλιεργήσει υπευθυνότητα στους μαθητές.
Η επίπληξη ήταν το πρώτο μέσο πειθαρχίας, μέσω της λεκτικής καθοδήγησης για να επανορθώσει ο μαθητής. Όταν αυτό δεν αρκούσε, εφαρμόζονταν αυστηρότερες τιμωρίες. Τα αγόρια έμεναν μερικές φορές στο υπόγειο, ενώ άλλες φορές οι μαθητές τοποθετούνταν στη γωνία της τάξης για περισυλλογή και σκέψη. Επιπλέον, ο δάσκαλος μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη βέργα ή τη βίτσα, μέτρα που τότε θεωρούνταν φυσικό μέρος της διδασκαλίας και της πειθαρχίας.
Η πειθαρχία δεν ήταν μόνο μέσο επιβολής αλλά εργαλείο διαμόρφωσης χαρακτήρα, εκμάθησης υπευθυνότητας και κατανόησης των κοινωνικών κανόνων. Αποτελούσε μέρος της σχολικής ζωής και ακολουθούσε την εκπαίδευση, αντανακλώντας τις αρχές και τα ήθη της εποχής στο σχολείο της Μυρίκης.
Ενότητα 6
Η σχολική καθημερινότητα
Η αρχή της ημέρας
Η μέρα των παιδιών στο Δημοτικό Σχολείο της Μυρίκης ξεκινούσε νωρίς το πρωί. Πρώτα γινόταν η προσευχή που πραγματοποιούνταν είτε στο προαύλιο του σχολείου είτε μέσα στην αίθουσα όταν ο καιρός δεν το επέτρεπε. Ακολουθούσε η έπαρση της σημαίας, μια στιγμή με ιδιαίτερη σημασία, κατά την οποία οι μαθητές, μερικές φορές, έλεγαν και τον εθνικό ύμνο. Αυτή η τελετή έδινε τον τόνο της ημέρας και υπενθύμιζε τα ήθη και τις αξίες της εποχής.
Τα μαθήματα
Μετά τις πρωινές τελετές ξεκινούσαν τα μαθήματα. Οι μαθητές διδάσκονταν ανάγνωση, γραφή, αριθμητική, θρησκευτικά, ιστορία, γεωγραφία, ζωγραφική, φυσική, γυμναστική. Τα μαθήματα εναλλάσσονταν με διαλείμματα, τα οποία έδιναν στα παιδιά χρόνο να ξεκουραστούν και να παίξουν. Το κουδούνι που σήμαινε την έναρξη και το τέλος του μαθήματος ήταν χειροκίνητο, ενώ το σήμαντρο, που χτυπούσε ο επιμελητής το πρωί, σηματοδοτούσε το άνοιγμα του σχολείου.
Ο ρόλος του επιμελητή
Ο επιμελητής ήταν ένα από τα πιο σημαντικά παιδιά της τάξης, καθώς είχε πολλαπλά καθήκοντα. Πήγαινε νωρίτερα στο σχολείο για να χτυπήσει το σήμαντρο, να αδειάσει τη στάχτη από τη σόμπα και να ανάψει τη φωτιά. Επιπλέον, φρόντιζε όλα όσα χρειαζόταν ο δάσκαλος μέσα στην τάξη, βοηθώντας να κυλήσει η μέρα ομαλά και οργανωμένα.
Το πρωινό και το μεσημεριανό φαγητό
Κατά τη διάρκεια του πρωινού, οι μαθητές έπιναν γάλα, το λεγόμενο «σκονόγαλο». Το μεσημέρι, μετά το τέλος των μαθημάτων, γεύονταν το σχολικό φαγητό που μαγείρευε κάθε μέρα μια διαφορετική μητέρα του χωριού – μια κίνηση που μαρτυρούσε την αλληλεγγύη των κατοίκων και τη φροντίδα για τα παιδιά του χωριού. Το φαγητό σερβιριζόταν στην τραπεζαρία του σχολείου, ενισχύοντας το πνεύμα κοινότητας και συνεργασίας μεταξύ των μαθητών.
Σχολικές γιορτές και τελετές
Οι σχολικές γιορτές ήταν σημαντικές στιγμές της χρονιάς. Κατά τις εθνικές επετείους, οι μαθητές ντύνονταν με τις παραδοσιακές φορεσιές της Μυρίκης, απήγγελαν ποιήματα και παρουσίαζαν θεατρικά έργα. Οι τελετές, όπως και η τελετή λήξης του σχολικού έτους γίνονταν στη μεγάλη σκηνή του σχολείου.
Το τέλος της ημέρας
Η σχολική μέρα έκλεινε με την υποστολή της σημαίας, ένα στιγμιότυπο που σήμαινε την ολοκλήρωση των μαθημάτων και τη διάλυση της τάξης. Μετά την υποστολή, τα παιδιά έτρωγαν το φαγητό τους και επέστρεφαν στα σπίτια τους, κουβαλώντας μαζί τις γνώσεις και τις εμπειρίες της ημέρας.
Ενότητα 7
Διάλειμμα και παιχνίδια στην αυλή
Κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων, όταν χτυπούσε το κουδούνι, τα παιδιά βγαίναν έξω και απολάμβαναν τον ελεύθερο χρόνο τους. Παίζανε διάφορα παιχνίδια, τα όποια έχουν καταγραφεί στην ειδική ενότητα για τα παλιά παιδικά παιχνίδια (να μπει λινκ παιχνίδια) της Μυρίκης. Συχνά, ακολουθώντας το τραγούδι του δασκάλου, κορίτσια και αγόρια χόρευαν και παραδοσιακούς χορούς, κρατώντας ζωντανή την παράδοση και τη χαρά του σχολικού προαυλίου.
Ενότητα 8
Σχολικές εκδρομές στη Μυρική
Οι μαθητές της Μυρίκης ζούσαν όχι μόνο την καθημερινή ζωή της τάξης αλλά και τις χαρές των σχολικών εκδρομών που αποτελούσαν σημαντική εμπειρία για τη σύνδεση με τη φύση και την κοινότητα.
Μία από τις πιο συχνές εκδρομές γινόταν στον Προφήτη Ηλία, σε κοντινή απόσταση από το χωριό. Εκεί, τα παιδιά απολάμβαναν την ανοιχτωσιά, έπαιζαν διάφορα παιχνίδια και μοιράζονταν στιγμές χαράς και ξεκούρασης. Η εκδρομή αυτή συνδύαζε παιχνίδι και παρατήρηση της φύσης, ενώ έδινε στα παιδιά την ευκαιρία να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργασίας και ομαδικότητας.
Μία δεύτερη, πιο μακρινή και απαιτητική εκδρομή ήταν στο Νεραϊδοβούνι, το βουνό πάνω από το χωριό. Η ανάβαση γινόταν με τα πόδια και απαιτούσε μεγαλύτερη προσπάθεια αλλά τα παιδιά ήταν ενθουσιασμένα να φτάσουν ψηλά, να απολαύσουν τη θέα και να παίξουν σε έναν χώρο που είχε χαρακτήρα περιπέτειας και εξερεύνησης. Εκεί, οι εκδρομές γίνονταν και με εκπαιδευτικό χαρακτήρα, καθώς τα παιδιά μάθαιναν για τα φυτά και τα ζώα της περιοχής, ενώ παράλληλα αναπτύσσονταν η φυσική τους κατάσταση και η περιέργειά τους για τον κόσμο γύρω τους.
Οι σχολικές εκδρομές στη Μυρική δεν ήταν απλώς στιγμές διασκέδασης, ήταν μέρος της εκπαίδευσης που συνδύαζε μάθηση, παιχνίδι και επαφή με τη φύση, αφήνοντας στα παιδιά αναμνήσεις και δεξιότητες που κρατούσαν για όλη τους τη ζωή.
Ενότητα 9
Το Δημοτικό Σχολείο της Μυρίκης ως ζωντανός πολιτιστικός χώρος
Ο Εξωραϊστικός Σύλλογος Μυρίκης συνεχίζει με συνέπεια μια πολυετή προσπάθεια για την ανάδειξη, αποκατάσταση και προστασία του παλιού σχολείου του χωριού, με στόχο τη μετατροπή του σε Λαογραφικό Μουσείο και Μουσείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. Κεντρικός σκοπός της δράσης είναι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της τοπικής ταυτότητας, καθώς και η διάσωση των αφηγήσεων, των εικόνων και των βιωμάτων των ανθρώπων της Μυρίκης.
Παράλληλα, το σχολείο αντιμετωπίζεται ως δυναμικό εργαλείο πολιτιστικής και κοινωνικής αναζωογόνησης του ορεινού χωριού Ευρυτανίας. Η λειτουργία του ως λαογραφικός και εκπαιδευτικός χώρος δεν περιορίζεται στη διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης αλλά επιδιώκει να ενεργοποιήσει την τοπική κοινωνία και να ενισχύσει την κοινωνική συνοχή. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η φιλοξενία πολιτιστικών δράσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, εκθέσεων, εργαστηρίων και ανοικτών συζητήσεων που θα φέρνουν σε δημιουργικό διάλογο διαφορετικές γενιές με την τοπική ιστορία.
Με αυτόν τον τρόπο, το σχολείο δεν λειτουργεί απλώς ως χώρος μνήμης αλλά ως ενεργός πυρήνας δημιουργίας, μάθησης και συμμετοχής. Στοχεύει να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν και να αποτελέσει σημείο αναφοράς τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες του χωριού Μυρίκη.
Μέχρι την πλήρη υλοποίηση αυτού του οράματος, ο Σύλλογος δεσμεύεται να συνεχίσει με συνέπεια τις προσπάθειες συντήρησης και ενεργοποίησης του χώρου, αξιοποιώντας τους διαθέσιμους πόρους και τη στήριξη της τοπικής κοινότητας. Στόχος είναι το σχολείο να καταστεί επισκέψιμος πολιτιστικός χώρος, όπου κάτοικοι και επισκέπτες — καθώς και όσοι ενδιαφέρονται για την ορεινή, αγροτική και κτηνοτροφική ζωή στην Ελλάδα — θα μπορούν να γνωρίσουν την ιστορία, την κουλτούρα και τις παραδόσεις της Μυρίκης.
Η επένδυση στην πολιτιστική κληρονομιά του χωριού φιλοδοξεί να έχει θετικό και μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στο μέλλον της κοινότητας και να αποτελέσει παράδειγμα καλής πρακτικής για την ανάδειξη της τοπικής κληρονομιάς σε ορεινές και αγροτικές περιοχές.