Παραδοσιακά παιχνίδια της Μυρίκης
Το παιχνίδι διαχρονικά, δεν αποτελεί μονάχα μέσο ψυχαγωγίας αλλά και πολύτιμο εργαλείο εκπαίδευσης και κοινωνικοποίησης που βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες απαραίτητες για τη ζωή τους.
Στη Μυρίκη, μέσα από τα παραδοσιακά παιχνίδια που ακολουθούν, τα παιδιά εξασκούσαν τη φαντασία τους, μάθαιναν να πειθαρχούν, να συνεργάζονται, να θέτουν στόχους και να διεκδικούν, ενώ παράλληλα καλλιεργούσαν την κριτική τους σκέψη. Τα ξεχασμένα παραδοσιακά παιχνίδια της Μυρίκης λειτουργούσαν παράλληλα ως όχημα μεταβίβασης γνώσης, κοινωνικών αξιών και πολιτιστικής κληρονομιάς από γενιά σε γενιά. Με τη διασκέδαση και τη συμμετοχή, οι νεότερες γενιές συνδέονταν με τον τρόπο ζωής, τις συνήθειες και τα ήθη των παλιότερων, διατηρώντας ζωντανή την ιστορία και την πλούσια λαϊκή παράδοση του τόπου.
Ενότητα: Παιχνίδια με πέτρες
Σκατόλια
Ένα από τα παραδοσιακά παιχνίδια της Μυρίκης ήταν τα σκατόλια. Το παιχνίδι παιζόταν με τέσσερις πλάκες, τοποθετημένες η μία πάνω στην άλλη, ώστε να σχηματίζουν έναν σωρό. Η ομάδα αποτελούνταν συνήθως από τέσσερα έως πέντε παιδιά, ενώ ένας από τους παίκτες αναλάμβανε τον ρόλο του φύλακα.
Σε απόσταση περίπου οκτώ μέτρων, οι παίκτες, ο ένας μετά τον άλλον, σημάδευαν και προσπαθούσαν να ρίξουν τις πλάκες. Ο καθένας είχε τρεις ευκαιρίες· αν αστοχούσε, έπαιρνε τη θέση του φύλακα, ενώ αν κατάφερνε να ρίξει κάποιες από τις πλάκες, το παιχνίδι συνεχιζόταν με τους επόμενους παίκτες, μέχρι να γκρεμιστεί ολόκληρος ο σωρός.
Το παιχνίδι διαρκούσε μέχρι να κουραστούν τα παιδιά, με τη θέση του φύλακα να θεωρείται η πιο απαιτητική, καθώς όποιος παρέμενε περισσότερο σε αυτήν είχε διαρκώς την ευθύνη της φύλαξης, δοκιμάζοντας την αντοχή και την υπομονή του.
Πεντόβολα
Το παιχνίδι παιζόταν με πέντε μικρές, λείες πετρούλες διαλεγμένες ώστε να χωρούν άνετα στην παλάμη. Τα παιδιά κάθονταν συνήθως κάτω, σε αυλή ή σε επίπεδο χώμα.
Ο παίκτης κρατούσε τις πέντε πετρούλες στο χέρι και τις άφηνε να πέσουν στο έδαφος. Στη συνέχεια, διάλεγε μία πετρούλα, την οποία πετούσε ψηλά στον αέρα. Όσο αυτή βρισκόταν στον αέρα, έπρεπε με το ίδιο χέρι να μαζέψει μία από τις υπόλοιπες πετρούλες από το έδαφος και να προλάβει να πιάσει την πεταμένη πριν πέσει.
Αφού μάζευε όλες τις πετρούλες μία-μία, το παιχνίδι δυσκόλευε, καθώς
στην επόμενη φάση έπρεπε να μαζέψει δύο μαζί, έπειτα τρεις και τέλος και τις τέσσερις, πάντα με τον ίδιο κανόνα – να πετά την μία ψηλά και να προλαβαίνει να τη πιάσει χωρίς να του πέσει.
Αν ο παίκτης άφηνε να πέσει η πετρούλα που είχε πετάξει ή αν μετακινούσε κάποια άλλη κατά λάθος, έχανε τη σειρά του και έπαιζε ο επόμενος
Τριώτα
Το παιχνίδι σχεδιαζόταν πάνω σε μια πλάκα, όπου σημειώνονταν οι αριθμοί από το 1 έως το 6. Κάθε παίκτης προσπαθούσε να ενώσει τους αριθμούς με γραμμές, φροντίζοντας αυτές να μην ακουμπούν τις γραμμές του άλλου παίκτη. Σε κάθε αριθμό έπρεπε να καταλήγουν τρεις γραμμές, γεγονός που απαιτούσε προσοχή και στρατηγική σκέψη.
Όποιος παίκτης κατάφερνε να ολοκληρώσει σωστά τις συνδέσεις, κέρδιζε το παιχνίδι, ενώ σε περίπτωση αποτυχίας τη θέση του έπαιρνε ο επόμενος παίκτης. Το παιχνίδι αυτό, απλό στα υλικά αλλά απαιτητικό στη σκέψη, καλλιεργούσε την παρατηρητικότητα και την υπομονή, αποτελώντας χαρακτηριστικό δείγμα των παραδοσιακών παιχνιδιών που συνόδευαν την παιδική ηλικία παλαιότερων γενεών.
Εννιάρα
Μια μεγάλη πλακέ πέτρα ήταν χωρισμένη σε εννέα αριθμούς. Παιζόταν με τον τρόπο που παιζόταν η τριώτα μόνο που σε αυτήν έγραφαν εννιά αριθμούς συνήθως από το 1-9
.Ενότητα : Παιχνίδια με ξύλα
Τσιλίκα
Η τσιλίκα ήταν από τα πιο γνωστά και διαδεδομένα παραδοσιακά παιχνίδια της ελληνικής υπαίθρου και παιζόταν σε ανοιχτούς χώρους, χωράφια ή αλάνες.
Για το παιχνίδι χρειάζονταν δύο ξύλα: ένα μακρύ ξύλο, η τσιλίκα, μήκους περίπου 60–70 εκατοστών που λειτουργούσε σαν ρόπαλο και ένα κοντό ξυλάκι, η τσιλίκα, μήκους περίπου 10–15 εκατοστών, με μυτερές άκρες.
Στο έδαφος άνοιγαν έναν μικρό λάκκο ή τοποθετούσαν δύο πέτρες, πάνω στις οποίες ακουμπούσαν την τσιλίκα οριζόντια. Ο παίκτης χτυπούσε με το τσιλικάρι τη μία άκρη της τσιλίκας, ώστε να πεταχτεί στον αέρα και αμέσως προσπαθούσε να τη χτυπήσει ξανά όσο βρισκόταν ακόμη στον αέρα, στέλνοντάς τη όσο πιο μακριά μπορούσε.
Αν τα υπόλοιπα παιδιά κατάφερναν να πιάσουν την τσιλίκα στον αέρα, όποιος την έπιανε κέρδιζε πόντους. Αν έπεφτε στο έδαφος χωρίς να πιαστεί, το παιχνίδι ξεκινούσε ξανά.
Τουφεκόξυλο
Ένα ξύλο που έμοιαζε με τουφέκι, χρησιμοποιούνταν για παιχνίδι μίμησης κυνηγιού. Ανάπτυσσε την παρατηρητικότητα και τον συντονισμό κινήσεων.
Ξυλοπόδαρα
Παιχνίδι ισορροπίας, όπου τα παιδιά περπατούσαν πάνω σε ξύλα, αναπτύσσοντας δεξιότητες ισορροπίας και κινητικότητας.
Τραμπάλα
Οι παίκτες έβαζαν το ξύλο στο έδαφος και ανέβαιναν πάνω του, ισορροπώντας και μεταφέροντας κίνηση με ακρίβεια. Απαιτούσε συνεργασία και προσοχή, ενώ παρείχε μεγάλη διασκέδαση.
Γ(ου)ρούνα
Το παιχνίδι που αγαπούσαν παλιά τα παιδιά ήταν η «Γουρούνα». Για να πάρει μέρος κάποιος, έπρεπε να έχει ένα ξύλο. Στη μέση ενός κύκλου τοποθετούνταν ένας ντενεκές και ένα παιδί αναλάμβανε τον ρόλο του φύλακα, που ονομαζόταν «Γουρουνιάρης». Ο Γουρουνιάρης προσπαθούσε με το ξύλο του να προστατεύσει τον ντενεκέ, ώστε να μην βγει από τον κύκλο.
Τα υπόλοιπα παιδιά στέκονταν σε μεγαλύτερη απόσταση γύρω από τον κύκλο και με τα δικά τους ξύλα προσπαθούσαν να σπρώξουν τον ντενεκέ έξω. Στόχος του φύλακα ήταν να κυνηγήσει τον ντενεκέ και να τον επαναφέρει στη «φωλιά» του, δηλαδή στο κέντρο του κύκλου. Όταν τα κατάφερνε, άλλαζε ο ρόλος και νέος Γουρουνιάρης αναλάμβανε τη φύλαξη. Ήταν ένα παιχνίδι γεμάτο δράση και γέλιο, που προκαλούσε ενθουσιασμό σε όλα τα παιδιά.
Ενότητα: Παιχνίδια με πανιά και άλλα υλικά
Γ(ο)μάρα
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παιχνίδια της εποχής στη Μυρίκη, ήταν η μετατροπή ενός μικρού κολοκυθιού ή μιας πατάτας σε γαϊδουράκι έτοιμο για φόρτωμα. Μέσα από αυτό το συμβολικό παιχνίδι, τα παιδιά μιμούνταν τους ρόλους των μεγάλων, αναπαριστώντας σκηνές της καθημερινής ζωής των αγροτικών εργασιών. Με φαντασία και επιδεξιότητα, μεταμόρφωναν γεωργικά προϊόντα σε παιδικά παιχνίδια, με πρώτο και καλύτερο το καρύδι, το οποίο χρησιμοποιούνταν για διάφορες δημιουργικές δραστηριότητες και παιχνίδια.
Σβούρα ή φουρλίγγα
Η σβούρα ήταν από τα πιο αγαπημένα παραδοσιακά παιχνίδια της παιδικής ηλικίας στη Μυρίκη. Κατασκευαζόταν από κουβάρι κουβαρίστρας, με κάθε καρούλι να δίνει δύο σβούρες. Το παιχνίδι παιζόταν συνήθως από δύο παίκτες και νικητής αναδεικνυόταν όποιος κατάφερνε να κάνει τις περισσότερες στροφές. Παρά την απλότητά της, η σβούρα απαιτούσε επιδεξιότητα και υπομονή. ‘
Κούκλες
Τα κορίτσια στη Μυρίκη παίζανε διάφορα παιχνίδια ρόλων, τα οποία τα βοηθούσαν να μιμηθούν την καθημερινή ζωή των μεγάλων. Με τις πάνινες κούκλες που έφτιαχναν με τα χέρια τους, υποδύονταν τις μητέρες και τις κουμπάρες, φροντίζοντας τις κούκλες τους σαν να ήταν τα δικά τους παιδιά.
Πάνινη Τόπα. Κλοτσοσκούφι και Ποδόσφαιρο
Οι πάνινες τόπες ήταν κομμάτια πανιού που τα παιδιά τύλιγαν με προσοχή, ώστε να μοιάζουν με μικρές μπάλες. Με αυτές έπαιζαν το παραδοσιακό παιχνίδι κλοτσοσκούφι. Στο κέντρο σχηματιζόταν ένας κύκλος, μέσα στον οποίο βρισκόταν ένας παίκτης που φύλαγε τη μπάλα. Ο στόχος του ήταν να την βγάλει έξω από τον κύκλο, ενώ τα υπόλοιπα παιδιά προσπαθούσαν με χέρια και πόδια να το εμποδίσουν, Όταν άρχισε να διαδίδεται το ποδόσφαιρο, το κλοτσοσκούφι σταδιακά υποχώρησε, όμως η πάνινη τόπα παρέμεινε καθώς με αυτήν παίζανε ποδόσφαιρο.
Τυφλοπάνι
Με ένα μαντήλι τα παιδιά έπαιζαν το παραδοσιακό παιχνίδι τυφλοπάνι. Στο παιχνίδι συμμετείχαν συνήθως τέσσερις ή πέντε παίκτες και ένας από αυτούς είχε τα μάτια καλυμμένα με το μαντήλι, ώστε να μην βλέπει. Οι υπόλοιποι τον πείραζαν και προσπαθούσαν να αποφύγουν να πιαστούν ενώ εκείνος έτρεχε να τους πιάσει στα τυφλά. Όταν κατάφερνε να πιάσει κάποιον, ο πιασμένος ήταν υποχρεωμένος να βάλει το μαντήλι στα μάτια και να γίνει αυτός που θα κυνηγούσε τους υπόλοιπους.
Κρυφτοντενεκές
Το παιχνίδι του Κρυφτοντενεκέ ήταν ένα δημοφιλές ομαδικό παιχνίδι της παιδικής ηλικίας. Ο παίκτης που φύλαγε κρατούσε έναν ντενεκέ, ενώ οι υπόλοιποι κρύβονταν στις κρυψώνες τους, ακολουθώντας τους κανόνες του κλασικού κρυφτού. Όταν ο κυνηγός έψαχνε να βρει τα παιδιά, ένας από τους παίκτες κλωτσούσε τον ντενεκέ, αναγκάζοντας τον φύλακα να τρέξει και να τον επανατοποθετήσει στη θέση του.
Κάθε φορά που κάποιος έβγαινε από την κρυψώνα του χωρίς να τον βρουν, κλωτσούσε ξανά τον ντενεκέ, ενώ ο φύλακας έτρεχε συνεχώς για να τον τοποθετήσει πίσω. Το παιχνίδι αυτό, απλό στα υλικά αλλά γεμάτο δράση.
Ενότητα: Παιχνίδια- Σύνθετες κατασκευές
Στεφάνι
Το παραδοσιακό παιχνίδι με το στεφάνι ήταν από τα αγαπημένα παιχνίδια της παιδικής ηλικίας. Συνήθως χρησιμοποιούσαν στεφάνι από βαρέλι, το οποίο κυλούσαν με τη βοήθεια ενός κατάλληλα διαμορφωμένου χοντρού σύρματος. Τα παιδιά το έσπρωχναν και έτρεχαν μαζί του, απολαμβάνοντας τον αγώνα ταχύτητας και την αίσθηση της κίνησης. Το παιχνίδι αυτό συνδύαζε διασκέδαση, ευκινησία και συνεργασία, ενώ ταυτόχρονα φέρνει στο φως την απλότητα και τη φαντασία με την οποία οι παλαιότερες γενιές κατασκεύαζαν τα παιχνίδια τους.
Πατίνι
Το πατίνι ήταν ένα δίτροχο όχημα και μια κατασκευή απαιτητική για τα παιδιά, καθώς η χρήση του απαιτούσε ισορροπία και δεξιοτεχνία. Παρά τη δυσκολία του, ήταν αγαπημένο παιχνίδι, καθώς λειτουργούσε ως μεταφορικό μέσο για όσα παιδιά δεν είχαν ποδήλατο. Με το πατίνι τα παιδιά μπορούσαν να κινηθούν, να παίξουν και να εξερευνήσουν τον χώρο γύρω τους.
Ενότητα : Ομαδικά παιχνίδια
Τα ομαδικά παιχνίδια ήταν η καθημερινή χαρά των παιδιών και καθρέφτης της ανεμελιάς των παιδικών χρόνων. Το κρυφτό, το κυνηγητό, τα μήλα, το σπασμένο τηλέφωνο, το εφτάπετρο, το «περνά- περνά η μέλισσα», η σβάρνα, ο καλόγερος, ο κρυφτοντενεκές, το τυφλοπάνι, το κλοτσοσκούφι, το ποδόσφαιρο, το Ζοπ-Ζοπ-Τιριζόπ και άλλα πολλά παιχνίδια, γέμιζαν τις αυλές, τα σοκάκια, τα ξέφωτα με φωνές και γέλια. Χωρίς πολλά υλικά αγαθά, με μόνη προίκα τη φαντασία και την ελευθερία της υπαίθρου, τα παιδιά μάθαιναν να συνεργάζονται, να μοιράζονται, να γελούν και να ζουν τη στιγμή. Τα παιχνίδια αυτά μαρτυρούν μια εποχή φτώχειας σε μέσα αλλά πλούσιας σε συναισθήματα, όπου η χαρά, η συντροφικότητα και η αθωότητα έκαναν την παιδική ηλικία πραγματικά ευτυχισμένη και γεμάτη.
Η Μυρίκη, εξαμηνιαία εφημερίδα, Όργανο του Εξωραϊστικού-Αλληλοβοηθητικού Συλλόγου «Ο Άγιος Γεώργιος Μυρίκης Ευρυτανίας», τεύχος 11, 2006, Μυρίκη Ευρυτανίας.